(Препечатваме това интер­вю от сайта на Бигорския ма­настир)

Ваше Високопреподобие, игумен Партений, пози­цията на монасите от Бигорския манастир след подписването на Догово­ра за приятелство и доб- росъседство между Бъл­гария и Македония пре­дизвика голям интерес у нас, какво Ви накара пър­ви от духовенството на двете църкви да заста­нете зад тези историчес­ки истини, извън полити­ческите интереси? За потребата од пријателст- во и добрососедство помегу на­шите две държави ние, како мо- нашко братство кое й служи на

Вистината ија познава истори- јата, говоревме постојано, без разлика која политичка партија беше на власт. Како што и ка- жавме во нашиот став за Дого- ворот, македонскиот и бугарс- киот народ имаат одлични пре- диспозиции да живеат во бра- тольубие и мегусебно почиту- ванье. Тука, пред се, мислам на сите оние нешта од историјата што силно не повързуваат, поч- нуванье и од дејноста на Свети­те Рамноапостолни учители Ки­рил и Методиј и нивните учени­ци, па се до денес. Токму затоа, кога овој природен и долгооче- куван Договор беше потпишан, ние веднаш нелицемерно го поз- дравивме. Едноставно, ние под- дръжуваме еден општествено многу важен договор, чија гене- за трае уште од осамостоју- ванјето на Р Македонија и чија идеја беше разгледувана од си­те досегашни влади на нашата държава. Нам воопшто не ни е битно која влада го потпишала Договорот, туку тоа дека тој е конечно реализиран и веруваме дека во иднина ке донесе значи­телна добробит за двете земји. Би испаднале лицемери докол- ку сега не го поддържевме она за

што цело време се залагавме. Присъединява ли се към Вашата родолюбива пози­ция и Охридската архи­епископия, която е качи­ла позицията на своя сайт?

Секако. За повекето од архи­ереите на Свештениот Синод на МПЦ-ОА, со сигурност знаеме дека не поддържуваат. Во нив спага, се разбира, и нашиот над­лежен Митрополит Дебарско- кичевски г. Тимотеј, кој мошне добро ја познава историјата и е свесен за актуелните прашаньа. Патем и добар дел од високиот и нискиот клир на МПЦ- ОА вог- лавно го знаат нашето мисленье по ова прашанье.

Казвате ясно, че почти един век в колективното съзнание на македонския човек и народ са насаж­дани "пропагандни отро­ви", кои от тях бяха най- опасните?

Всушност таквите пропаганд­ни отрови започнуваат да го тру- јат македонското население уш- те од многу порано - можеби не- каде од средината на XIX век. Но особено страшно и непод- носливо било после конечното потпаганье на вардарскиот дел од Македонија под сръпска власт во 1918 година. Тогаш за­почнало систематско сърбизи- ранье на македонскиот народ. Најсилно пострадало македонс­кото духовенство што останало верно на својата домашна цър­ковна јерархија Егзархијата. Ег- зархиските владици биле проте- рани, многу игумени, монаси, свештеници, биле измачувани и убивани. За тоа сме пишувале во повеке наврати... Сръпската пропаганда во тоа време одела дотаму што било забрането се- народното празнуванье на спо- менот на Светите Кирил и Мето- диј и на Свети Климент Охридс­ки, односно на се што го повър- зувало народот со своите духов­ни корени. А за дејците на ВМРО и да не зборуваме: доволно било само некој да спомне име на хе- рој од ВМРО за да биде веднаш стрелан... Тука сакам да нагла- сам дека ние денес немаме ниш- то против СПЦ, ниту против српскиот народ - ни една трош- ка омраза, но, сепак, историјата мора да се знае да не се повтори.

Пропагандата продолжила и во комунистичко време, а особе­но после Информбирото од 1948 и нарушуваньето на односите по- мегу ФНР Југославија и НР Бу- гарија. Тогаш започнала безми- лосна кампаньа против вистинс- ката историја. Наеднаш, во учеб­ниците по историја, Егзархијата станува најголемиот непријател на македонскиот народ, а вешто се прикрива фактот дека многу духовници,преродбеници, учи­тели, општествени дејци од Ма- кедонија учествувале во нејзино- то создаванье, со радост ја при- фатиле и биле дел од неа. Потоа, од македонската историја биле намерно бришени или оцърнува- ни настани и личности што се не- раскинлив дел од неа. Така, на пример, Тодор Александров ста­нува една од најомразените лич­ности, што наводно се борел против Македонија! Гледате ли каква иронија?! Истото се случу- ва и со Маршот на македонски­те револуционери: "Изгреј зора на свободата". Во Македонија се уште има луге кои не знаат дека оваа песна била, всушност, офи­циалната химна на първата ма­кедонска държава, од 1945 до 1948. Мегутоа после тоа таа вед­наш станува неподобна и непри- јателска. А замислете колку сил­но таа го изразува внатрешниот копнеж на поробениот Македо­нец за дарот на слободата: "со јуначка кръв ке ве удавиме и пак ке се ослободиме". Колкава бол­ка за Татковината треба да чувс­твува човек за да го пее тоа! Воз- вишено нешто!

Доста голема штета на маке­донскиот народ му нанесе и ро­мантичната теза дека, наводно, македонскиот народ имал дирек­тно античко потекло. Во ред - ни- кој не оспорува дека сите епохи оставаат културното наследство за следните, но да се даде еден толку силен нагласок на антич- кото потекло, за сметка на она што е автентично твое и блиско по дух, е неосновано и ненаучно. Народноста е културно-исто- риска категорија, а не лаборато- рискагенетика.Јазикот, верата и територијата, според истори­ографската наука, се трите глав­ни етнообразувачки фактори. И колку е штетно и погубно кога ке изградиме некој мит и романтич­на историја и поверуваме во нив како да са вистина, занемару- вајки такви личности и настани од нашата вистинска историја со кои можеме да се гордееме пред целиот свет. Пример за тоа ни се Светите Седмочисленици и нив- ните наследници, кои не со меч и кръв, туку со словото Божјо и со добрина и льубов освоиле ог­ромни народи и пространство. Тие луге се богатство за целиот свет и со право можеме да ги на- речеме татковци на цела Европа, бидејки идејата за рамноправ- ност на сите јазици и народи тие ја проповедале десет века пред создаваньето на обединета Ев­ропа. Ете, тие се главните херои и родоначалници на нашата заед- ничка историја.

Кои български, македон­ски и международни си­ли имаха и имат инте­рес двата братски наро­да да се мразят почти век и да живеят в раздор?

"Нашата борба не е против кръвта и плотта, туку против на­чалствата, против властите, против светските управители на темнината од овој век, про­тив поднебесните духови на злобата" (Ефес. 6,12) - напишал великиот учител и просветител на народите, Светиот Апостол Павле. Следствено, сметам де­ка таквите сили што дејствува- ат против братольубието и ши- рат омраза, ги има кај сите на­роди. Впрочем, злото дејствува и во нас самите поединечно, па затоа е неопходна борба на^ърво со сопствениот егои- зам, зло - како што вели совре- мениот светител Паисиј Свето- горец: "Доколку не се трудиме доброто да надвладее во нас са­мите, како тогаш би можело да надвладее во светот?" Значи, изворот на тие сили е извесен, а оружјето против нив ни го да­ва Апостолот Павле во про- должение на своето Послание до Ефесјаните: "Поради тоа примете го сето оружје Божјо, за да можете да се браните во лош ден, та, откако ке победи­те, да се одържите. И така стојте, откако ке се опашете со вистината и ке се облечете во оклопот на правдата, и нозете да ви бидат обуени во приправ- ност за да благовестите мир. А над се, земете го штитот на ве- рата, со кој ке можете да ги угаснете сите вжештени стрели на лукавиот; земете го и шле- мот на спасението и духовниот меч, кој е словото Божјо!" (Ефес. 6,13-17)

Какво се случи напоследък в Македония и защо вяр­вате, че е настъпило вре­ме свободно да изразите своето мнение по важни

държавни въпроси?

Нашето братство е познато по тоа што неотстапно ја сведо- чи Вистината и често пати изле- гува со свои ставови, апели, про­поведи, соопштенија. Така што, ова не е пръв пат да дадеме свое мисленье за нешто што е од оп- штествена важност. Едноставно, како што веке кажавме, Догово- рот беше потпишан и ние вед- наш потоа го поддржавме, се разбира, аргументирано.

- Коя е последната кано­нична църква, присъства­ла на ваша територия, преди присъединяването на територията на днешната ви държава към Югославия, това не е ли Българската екзар­хия, която 1945 г. полу­чава признание от Все­ленската патриаршия? Тоа е неоспорлив историски факт. Тука би додале и дека глав­ните дејци и борци за обновата на автокефалната македонска црковна јерархија беа воспита- ници, клирици или привързани- ци токму на Егзархијата.

Не е ли редно тогава ва­шата Църква да получи автокефалия от София, тъй като образно казано едната е църква майка, а другата е църква дъще­ря?

Ние искрено веруваме и се надеваме дека Бугарската Пат- ријаршија, како наследница на Егзархијата има целосно исто- риско и канонско право, но и обвръска, да ја признае автоке- фалноста на Охридската Архи- епископија, возобновена во ли­цето на Македонската правос­лавна Църква. Зашто едни од најголемите борци за нејзиното создаванье и понатамошно функциониранье биле токму од Македонија. Помегу нив се вбројуваат: Рајко Жинзифов од Велес, книжевните дејци и огне­ни борци за народната просве­та: Константин и Димитар Ми- ладинови, Јордан Хаджи-Конс- тантинов Джинот, Арсениј Јов- ков, Григор Пърличев, Методиј Кусев и многу други. Исто та­ка, тука спага и нашиот познат писател, општествен деец и ре- волуционер, Натанаил, роден во скопското село Кучевиште, кој во септември 1872 година бил ракоположен за пръв егзар- хиски митрополит во Охрид. Мегу најгласните борци за соз­даванье на Егзархијата бил и го- лемиот преродбеник, писател, учебникар, народен деец и ду­ховник, Партениј Зографски (родум од Галичник), митропо- литот Польански и Нишавски, кој за малку ке станел и първи- от претстојател на Егзархијата. Митрополитот Скопски Нео- фит, роден во Охрид, архиман- дритот Панарет (подоцна Бре- галнички епископ), по потекло од Ресенско, Митрополитот Велешки Мелетиј и Архиманд- ритот Евлогиј, родени во Бито- ла, се исто така, дел од автох- тониот македонски висок клир на Егзархијата. И уште повеке, токму македонското духовенс­тво и население гинело и стра­дало за Егзархијата во време на сръпскиот режим. И жално би било доколку ние, денешните нивни потомци, не добиеме ра­ка од Софија. Затоа Бугарската Църква, како единствена вис- тинска и достојна Мајка-Цврк- ва, со широко сърце треба да ја признае Македонската Църква, која, еве, веке половина век ус­пешно ја върши својата пастир­ска и евангелска мисија во ед­на мултинационална дръжава, и е прифатена од сите правос­лавни, без разлика на нивната национална припадност. Ете, на пример, во бигорското брат­ство имаме еден монах Сърбин, друг Ром, трет Палестинец, а во моментот имаме и еден искуше- ник етнички Албанец.

Смятате ли, че Вселен­ската патриаршия има основание да се притес­нява от факта, че ваши духовници се обучават ка­то студенти в учебните заведения на Руската църква, а така Кремъл постига близост до Све­та гора за влияние на Балканите?

Наши деца учат православ­но богословие не само во Руси- ја, туку и во Грција, Романија, Бугарија... Ние имаме исклучи- телно добри односи и со многу църковни великодостојници од Вселенската патријаршија, Атинската архиепископија и Света Гора. Не сме запознаени со високите геостратешки по- литички игри, ниту пак сме за- интересирани за нивното евен­туално де^твуванье. Едностав- но, нас православните треба да не интересира единството и льубовта во Христа.

Притеснява ли ви мълча­нието на Българската православна църква за постигнатия историчес­ки Договор между двете държави?

Очекуваме и таа со радост да го прифати и да дејствува во пра­вец на горе кажаното. Многу од архиереите на Свештениот Си­нод на БПЦ, со кои и лично се познаваме, го поздравуваат овој Договор, имаат голема благо- наклоност кон МПЦ-ОА и сака- ат да ја видат во заедница со си­те помесни православни църкви, како автокефална. Мегу нив е и смиреномудриот и богопросвет- лен Патријарх Бугарски, Него­вата Светост Неофит, со кого имаме лично пријателство.

Но БПЦ не коментира и каноническия казус с цър- ковността на вашата те­ритория, възможно ли е зад това поведение да се крият руски интереси? БПЦ сега треба храбро и бра- тольубиво да постапи и да й по­даде рака на Охридската Архие- пископија. За тоа не се потребни никакви туги инструкции, туку едноставно прифаканье на исто- риската вистина. Во таа насока, секако, би содејствувала и Руска­та Православна Църква, која е голема сила во православниот свет и која одлично знае каде е вистината. Уверен сум дека и таа посакува конечно да се исцели оваа голема рана на Православи­ето и да се исправи историската неправда, така што би требало да ја поддържи БПЦ во овој спаси­телен потег.

Бихте ли приели София, а не Москва да е медиа- тор в спора за вашата църква между Скопие, Цариградската патри­аршия и Белград? Навистина би било срамно, покрај толку голема историска и канонска повързаност мегу нас, која сите ја знаат, особено Москва, да дозволиме медијато- ри да ја имаат пресудната улога во решаваньето на прашаньето со нелогичното непризнаванье на МПЦ-ОА. Жално е што денес Охридската Архиепископија има нерешен статус. На томосот за автокефалност на Руската Цър­ква потпишан е и тогашниот Ох­ридски Архиепископ со негова­та официјална титула што й е позната на църковната и научна­та јавност. Впрочем, и Охридс­ката Архиепископија е нешто што силно не повързува, зашто таа со векови била наша заеднич- ка църква. Затоа нејзиното приз- наванье од страна на БПЦ би преставувал голем историски чин, кој ке го запечати духовно­то сродство и братольубието по- мегу нашите народи.

Как българи и македонци трябва да опазим това духовно сродство и бли­зост и да не допуснем раз­ликите да станат отно­во причина за омраза и раздори?

Со тоа што свето ке ја пази- ме нашата заедничка христо- центрична историја, но во исто време ке се почитуваме и во своите различности, без вжеш- тени размислуваньа. На сите треба да ни е јасно дека од на­шата општа цивилизациска льулка до денес се издвоиле на­шите два братски народа, маке- донскиот и бугарскиот, секој со своите национални посебнос- ти. Заедничката историја и по- себното национално чувство денес, треба подеднакво да се почитуваат од двете страни. Тесноградиот квазипатриоти- зам, заснован на романтични митови и извратено толкуванье на историските факти, и прос­леден со непризнаванье на ме- гусебните различности, му пра­ви многу поголема штета на братольубието и зближуванье- то од било што друго. Нашата крајна цел е единство во льу­бовта Божја, а не раздори и ом­раза. Долги векови сме живее- ле обединети во таа спасител­на вистина. Бог нека неутврди и сега во льубовта Своја! Амин!